Bài học xương máu Hàn Quốc đúc kết sau 20 năm: Khi YouTube thay thế TV, tin tức và chính trị

YouTube giờ đây không đơn thuần là nền tảng giải trí, mà đã trở thành mảnh đất màu mỡ cho tin tức, phong trào xã hội, tin giả và lan tỏa văn hóa, tác động mạnh mẽ đến đời sống kỹ thuật số Hàn Quốc hơn bất cứ nền tảng nào.

SEOUL – Khi YouTube ra mắt phiên bản tiếng Hàn vào ngày 23/1/2008, nó đã đặt chân đến một quốc gia sẵn sàng đón nhận – và rồi bị biến đổi chính mình. 

17 năm sau, Hàn Quốc trở thành một trong những xã hội "nghiện YouTube" nhất thế giới, nơi nền tảng này không chỉ phục vụ giải trí mà còn là chiến trường chính trị, bệ phóng văn hóa đại chúng và quảng trường công cộng phiên bản số.

Thống trị không gian số

Theo khảo sát toàn quốc năm 2024 do Chính phủ Hàn Quốc hỗ trợ, YouTube chiếm 84,9% người dùng OTT tại nước này – bỏ xa Netflix (44,4%) và mọi đối thủ trả phí khác. Giờ đây, nhân dịp kỷ niệm 20 năm toàn cầu, tầm ảnh hưởng của YouTube tại Hàn Quốc gần như không có đối thủ. Một báo cáo năm 2024 khảo sát hơn 5.000 người cho thấy 84,9% người dùng nền tảng streaming truy cập YouTube – cao hơn mọi dịch vụ khác, dù miễn phí hay trả phí. Trong khi đó, Netflix chỉ đạt 44,4%. Nhưng đây không chỉ là câu chuyện giải trí. YouTube đã trở thành sân khấu chủ đạo của tin tức, phong trào xã hội, tin giả và xuất khẩu văn hóa, định hình lại đời sống kỹ thuật số Hàn Quốc sâu sắc hơn bất kỳ nền tảng nào. 

Vượt mặt mọi ứng dụng nội địa

Chỉ riêng tháng 10/2023, người Hàn Quốc dành tổng cộng 1,04 tỷ giờ trên YouTube – gấp 3 lần KakaoTalk (319 triệu giờ) và gần 5 lần Naver (222 triệu giờ). (*Nguồn: Wise App; Đồ họa: The Korea Herald*) Theo Mobile Index, đến tháng 2/2024, người dùng Hàn dành trung bình 139 phút/ngày trên YouTube – chiếm gần 10% thời gian thức, vượt xa Naver (30 phút) và KakaoTalk (25 phút).

Báo chí truyền thống “lép vế”

Khảo sát năm 2024 của Korea Press Foundation và Reuters Institute cho thấy 75% người Hàn dùng YouTube cho nhu cầu mạng xã hội – cao hơn 14 điểm so với mức trung bình 61% của 47 quốc gia (bao gồm Mỹ, Anh, Nhật). Với tin tức, con số còn ấn tượng hơn: 51% người Hàn coi YouTube là nguồn tin chính – cao nhất trong 47 nước khảo sát và vượt xa mức trung bình toàn cầu (31%). 

Thúc đẩy chia rẽ chính trị

Giai đoạn 2017-2024, thị phần tiêu thụ tin tức qua YouTube tại Hàn Quốc (trái) tăng gần gấp đôi lên 51%, trong khi Facebook tụt xuống còn 9%. Trái ngược, toàn cầu Facebook vẫn dẫn trước YouTube 6 điểm.  Báo cáo chỉ ra rằng thuật toán cá nhân hóa của YouTube nhốt người dùng trong "bong bóng tư tưởng", làm sâu sắc thêm định kiến chính trị. Điều này bùng nổ trong cuộc khủng hoảng hiến pháp cuối năm 2024, khi cựu Tổng thống Yoon Suk Yeol bị luận tội vì tuyên bố thiết quân luật trái phép. 

Các kênh YouTube – cả bảo thủ lẫn cấp tiến – trở thành nguồn cập nhật thời sự, kích động biểu tình và đôi khi là ngôn từ cực đoan. Trong vụ bạo loạn ngày 19/1 tại Tòa án Quận Tây Seoul, các YouTuber phát trực tiếp cảnh đụng độ với cảnh sát khi phe ủng hộ Yoon xông vào tòa. Bản thân cựu tổng thống thừa nhận: "Tôi theo dõi các bạn trực tiếp qua YouTube."

Từ "Gangnam Style" đến đế chế K-pop

Nếu chính trị cho thấy sức mạnh chia rẽ của YouTube, thì văn hóa đại chúng chứng minh khả năng kết nối toàn cầu của nó. Bước ngoặt đến năm 2012 khi "Gangnam Style" của Psy trở thành video đầu tiên đạt 1 tỷ lượt xem. Nay, con số này vượt 5,5 tỷ – tương đương 2/3 dân số thế giới xem ít nhất một lần. Psy từng nói: 

“YouTube thay đổi hoàn toàn làn sóng Hàn Quốc. 'Gangnam Style' là bằng chứng đầu tiên rằng âm nhạc Hàn có thể bùng nổ toàn cầu chỉ sau một đêm.” 

Các nhóm nhạc như BTS và Blackpink sau đó biến YouTube thành công cụ marketing toàn cầu. Blackpink hiện là nghệ sĩ có nhiều subscriber nhất (96,4 triệu) với 38,3 tỷ lượt xem. Album *"Born Pink" (2022) của họ đứng đầu cả Billboard 200 Mỹ và UK Official Albums Chart – thành tựu không thể có nếu thiếu YouTube. Các công ty giải trí như YG hay Starship giờ ra mắt phim tài liệu, show sống còn trực tiếp trên YouTube, bỏ qua kênh truyền hình truyền thống. Một lãnh đạo YG nhận định: “YouTube là cổng kết nối quan trọng nhất để K-pop chạm đến fan toàn cầu.”

Áp lực pháp lý và tương lai

Thành công của YouTube cũng dấy lên quan ngại. Năm 2024, Ủy ban Thương mại Hàn Quốc (FTC) điều tra chống độc quyền với Google vì gói YouTube Music kèm YouTube Premium. Áp lực này phản ánh lo ngại toàn cầu. Đầu tháng này, một tòa án Mỹ phán quyết Google vi phạm luật chống độc quyền trong lĩnh vực quảng cáo số, làm dấy lên đồn đoán YouTube có thể bị tách khỏi tập đoàn mẹ. Dù vậy, sức hút của YouTube tại Hàn Quốc chưa hề suy giảm. Đáng chú ý, nhóm 50-60 tuổi – vốn ít gắn với đổi mới số – lại có tỷ lệ dùng YouTube đọc tin tức cao nhất (52-55%), gần gấp đôi mức trung bình toàn cầu (28-32%). Mô hình miễn phí cũng là yếu tố then chốt: năm 2024, chi phí trung bình cho OTT trả phí tại Hàn chỉ 10.500 won (~7 USD)/tháng, giảm nhẹ so với các năm trước. 

Một nhà nghiên cứu tại Korea Press Foundation kết luận: 

"YouTube đã ăn sâu vào mọi tầng lớp xã hội Hàn Quốc – từ tin tức, giải trí đến vận động chính trị. Nó không còn là một nền tảng. Nó chính là quảng trường công cộng."